Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina, że ma obowiązek kontrolować prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy i prawidłowość wykorzystania zwolnień lekarskich.

W pierwszym przypadku lekarze orzecznicy ZUS sprawdzają, czy osoba na zwolnieniu nadal jest chora i tym samym niezdolna do pracy, czy też należy skrócić zwolnienie. Z danych przedstawionych przez ZUS wynika, że w całym 2025 roku w województwie małopolskim 1130 spraw zakończyło się skorygowaniem zwolnienia. Kwota oszczędności to przeszło 920 tys. złotych.

Druga kontrola polega na zweryfikowaniu, czy chory wykorzystuje zwolnienie lekarskie zgodnie z jego przeznaczeniem. Czy na przykład nie pracuje lub nie wykonuje innych czynności, które utrudniają powrót do zdrowia. W sytuacji stwierdzenia takich nieprawidłowości zwolnienia zostaje wstrzymana wypłata świadczenia, a jeżeli zostało już wypłacone, trzeba je oddać. W 2025 roku w regionie 1176 osób nieprawidłowo wykorzystało zwolnienie. W rezultacie wstrzymano zasiłki na kwotę niemal 2,5 mln zł.

Wśród najczęstszych powodów nieprawidłowego wykorzystania zwolnień lekarskich ZUS wymienia:
- świadczenie pracy - legalnie lub nielegalnie - dla innej firmy, np. jazda jako taksówkarz, praca w restauracji lub we własnej firmie,
- wyjazdy wypoczynkowe, zarówno krajowe jak i zagraniczne,
- udział w różnych zajęciach - zebrania, narady, szkolenia, kursy (np. na prawo jazdy),
- udział w imprezach czy uroczystościach, zarówno rodzinnych (wesele własne), kulturalnych, jak i sportowych np. udział w maratonie, meczu piłkarskim, czy lot paralotnią,
- remonty/prace porządkowe, np. budowanie domu, remontowanie dachu, malowanie.

ZUS przypomina także, że w zwolnieniach lekarskich i orzecznictwie szykuje się kilka ważnych zmian. Część wejdzie w życie 13 kwietnia. Między innymi na zwolnieniu będzie można wykonać "czynność incydentalną", która nie spowoduje utraty zasiłku. Ustawa wprowadza jej definicję. Ponadto kontrolerzy otrzymają nowe uprawnienia - będą mogli wylegitymować osobę, której e-ZLA sprawdzają i wejść do miejsca przeprowadzania kontroli. Kolejna zmiana obejmie osoby podlegające ubezpieczeniom społecznym z dwóch lub więcej tytułów. Obecnie choroba dotyczy każdego z nich osobno, dlatego lekarz musi wystawić oddzielne zwolnienie np. na etat i oddzielne na działalność gospodarczą. Natomiast od 1 stycznia 2027 r. lekarz - jeśli poprosi o to ubezpieczony - nie będzie musiał wystawiać zwolnienia z każdego tytułu ubezpieczenia. Dotyczy to sytuacji, w których chory nie może pracować u jednego pracodawcy, ale u drugiego, ze względu na charakter pracy, wciąż może wykonywać swoje obowiązki. 

AC / ZUS / fot. Pixabay