Spis treści

1. Kiedy dochodzi do dziedziczenia ustawowego?

2. Kto dziedziczy w pierwszej kolejności?

3. Co dzieje się, gdy zmarły nie miał dzieci?

4. Kiedy do spadku dochodzą dalsi krewni?

5. Jak oblicza się udziały w spadku?

6. O czym trzeba pamiętać po śmierci spadkodawcy?

7. FAQ – najczęstsze pytania o dziedziczenie bez testamentu

Kiedy dochodzi do dziedziczenia ustawowego?

Podstawą dziedziczenia może być testament albo ustawa. Jeżeli spadkodawca nie pozostawił testamentu, jest on nieważny albo osoba powołana do spadku nie chce lub nie może go odziedziczyć, zastosowanie znajdują przepisy o dziedziczeniu ustawowym.

Dziedziczenie ustawowe nie oznacza, że spadek otrzymują wyłącznie najbliżsi krewni w potocznym rozumieniu tego słowa. Kodeks cywilny ustala kilka kolejnych grup spadkobierców i dopiero brak osób z grupy wcześniejszej otwiera drogę do dziedziczenia osobom z dalszej grupy.

Gdy trudno ustalić krąg spadkobierców, skład majątku albo skutki przyjęcia spadku, pomocna może być konsultacja z prawnikiem, którego specjalizacją jest prawo spadkowe.
 

Kto dziedziczy w pierwszej kolejności?

W pierwszej kolejności do spadku z ustawy powołane są dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Co do zasady dziedziczą oni w częściach równych, jednak udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całego spadku.

Jeżeli zmarły miał małżonka i dwoje dzieci, każda z tych osób otrzyma po jednej trzeciej spadku. Przy małżonku i czworgu dzieci małżonek otrzyma jedną czwartą, a pozostałe trzy czwarte zostaną podzielone pomiędzy dzieci.

Jeżeli dziecko spadkodawcy zmarło wcześniej, ale pozostawiło własne dzieci, jego udział nie znika. Przechodzi na jego zstępnych, czyli najczęściej wnuki spadkodawcy.

Były małżonek po rozwodzie nie dziedziczy z ustawy. Nie dziedziczy także małżonek pozostający ze spadkodawcą w separacji orzeczonej przez sąd. Sama faktyczna rozłąka, nawet trwająca wiele lat, nie jest tym samym co prawomocna separacja.
 

Co dzieje się, gdy zmarły nie miał dzieci?

Jeśli spadkodawca nie pozostawił dzieci, wnuków ani dalszych zstępnych, do dziedziczenia dochodzą jego małżonek oraz rodzice. W typowej sytuacji małżonek otrzymuje połowę spadku, a każde z rodziców po jednej czwartej.

Gdy zmarły nie miał ani zstępnych, ani małżonka, cały spadek przypada rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, jego udział może przypaść rodzeństwu zmarłego. Gdy któreś z rodzeństwa również nie żyje, ale pozostawiło dzieci, udział może przejść na te dzieci.

W praktyce ustalenie udziałów może być bardziej złożone, zwłaszcza jeśli część potencjalnych spadkobierców zmarła wcześniej albo odrzuciła spadek.
 

Kiedy do spadku dochodzą dalsi krewni?

Jeżeli nie ma zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa ani zstępnych rodzeństwa, dziedziczenie może przejść na dziadków spadkodawcy. Gdy któryś z dziadków nie żyje, jego udział może przypaść jego dzieciom, a w określonych sytuacjach także dalszym potomkom.

Prawo przewiduje też dziedziczenie przez pasierbów, ale tylko po spełnieniu szczególnych warunków. Jeśli nie ma osób uprawnionych z wcześniejszych grup, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a w określonych przypadkach Skarbowi Państwa.

Kolejność dziedziczenia jest zamknięta i wynika z ustawy – rodzina nie może jej swobodnie zmienić już po śmierci spadkodawcy. Jeżeli ktoś chce zdecydować o innym podziale swojego majątku, powinien zrobić to za życia w prawnie skuteczny sposób.
 

Jak oblicza się udziały w spadku?

Najważniejsze jest ustalenie, kto należy do grupy powołanej w konkretnym przypadku. Dopiero potem można obliczyć udziały. Nie wystarczy więc sporządzić listy wszystkich krewnych.

Przykład – zmarły pozostawił żonę, syna oraz dwoje wnuków po zmarłej wcześniej córce. Spadek dzieli się na trzy części odpowiadające żonie, synowi i gałęzi zmarłej córki. Żona otrzyma jedną trzecią, syn jedną trzecią, a dwoje wnuków podzieli między siebie ostatnią jedną trzecią.

Trzeba też odróżnić udział w spadku od udziału w majątku wspólnym małżonków. Najpierw ustala się, co należało do zmarłego, a dopiero ta część podlega dziedziczeniu.
 

O czym trzeba pamiętać po śmierci spadkodawcy?

Dziedziczenie nie sprowadza się wyłącznie do ustalenia, komu przypada mieszkanie, oszczędności czy samochód. Spadek może obejmować również długi. Spadkobierca ma możliwość przyjęcia spadku wprost, przyjęcia go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucenia.

Na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku co do zasady jest sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Samo ustalenie kręgu spadkobierców nie kończy sprawy. Często trzeba jeszcze formalnie potwierdzić prawa do spadku, a później przeprowadzić jego dział.

 

FAQ – najczęstsze pytania o dziedziczenie bez testamentu

Czy partner życiowy dziedziczy bez testamentu?

Nie. Osoba pozostająca ze zmarłym w związku nieformalnym nie należy z tego tytułu do ustawowych spadkobierców. Może dziedziczyć, jeśli została skutecznie powołana w testamencie.
 

Czy wnuki zawsze dziedziczą po dziadkach?

Nie zawsze. Jeżeli dziecko spadkodawcy, czyli rodzic wnuków, żyje i dziedziczy, wnuki co do zasady nie wchodzą w jego miejsce. Mogą dziedziczyć udział przypadający ich rodzicowi, jeśli ten nie dożył otwarcia spadku albo w innych sytuacjach przewidzianych prawem.
 

Czy rodzeństwo dziedziczy, jeśli zmarły miał dzieci?

Co do zasady nie. Zstępni należą do wcześniejszej grupy spadkobierców i ich obecność wyłącza rodzeństwo z dziedziczenia ustawowego.
 

Czy można odrzucić spadek, jeśli są w nim długi?

Tak. Spadkobierca może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w ustawowym terminie. Taka decyzja wpływa jednak na dalszą kolejność dziedziczenia, dlatego warto wcześniej przeanalizować jej skutki.
 

Czy brak testamentu oznacza konieczność sprawy sądowej?

Nie zawsze. W określonych sytuacjach nabycie spadku może zostać potwierdzone u notariusza. Jeżeli jednak między spadkobiercami istnieje spór albo stan rodzinny jest niejasny, postępowanie sądowe może okazać się konieczne.
 

PL / fot. pexels.com

Materiał: Artykuł sponsorowany