Generał, którego imię nosi 3. Batalion Strzelców Podhalańskich, powrócił do kraju po tym, jak w sierpniu Instytut Pamięci Narodowej przeprowadził ekshumację jego szczątków z londyńskiego cmentarza Gunnersbury, gdzie dotychczas znajdowało się jego miejsce spoczynku.

Józef Giza urodził się 3 marca 1887 roku w Dąbrówce Polskiej. Ukończył I Gimnazjum w Nowym Sączu, gdzie działał również w Polskich Drużynach Strzeleckich. Podczas I wojny światowej służył w 20. galicyjskim pułku piechoty, walcząc kolejno na frontach serbskim, rosyjskim i włoskim. W listopadzie 1916 roku współtworzył niepodległościową organizację konspiracyjną „Wolność”, działającą w szeregach pułku. Z kolei w październiku 1918 roku, w czasie antyaustriackiego przewrotu w Tarnowie, jako porucznik dowodził 1. kompanią batalionu 20. pułku piechoty. Przez wiele lat związany był z 1. pułkiem strzelców podhalańskich, w którym pełnił m.in. funkcję adiutanta podczas wojny polsko-bolszewickiej. W 1927 roku objął dowództwo batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza. W latach 1932-1935 był zastępcą dowódcy 2. pułku strzelców podhalańskich w Sanoku, a w latach 1935-1938 dowodził 3. pułkiem strzelców podhalańskich w Bielsku. W 1938 roku stanął na czele Górnośląskiej Brygady Obrony Narodowej, która uczestniczyła w zajęciu Zaolzia. Podczas kampanii polskiej 1939 roku pełnił funkcję zastępcy dowódcy 55. Dywizji Piechoty. 

Po klęsce Polski w 1939 roku uniknął niewoli i przedostał się na Węgry, gdzie objął funkcję zastępcy Przedstawiciela Wojska Polskiego w Budapeszcie. W 1940 roku dołączył do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Był komendantem Centrum Wyszkolenia Armii na Bliskim i Środkowym Wschodzie, a także dowódcą 5. Wileńskiej Brygady Strzelców oraz 7. Dywizji Piechoty we Włoszech. W 1944 roku otrzymał awans do stopnia generała brygady. Po zakończeniu wojny pozostał na emigracji w Anglii. Zmarł 16 sierpnia 1965 roku.

Za zasługi wojenne i działalność na rzecz niepodległości Polski został odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari, trzykrotnie Krzyżem Walecznych oraz Medalem Niepodległości. Pośmiertnie został również uhonorowany przez prezydenta RP Karola Nawrockiego, który nadał mu Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Tragiczny los spotkał jego syna Mieczysława, który poległ we wrześniu 1939 roku podczas bitwy pod Radłowem. 

Historia gen. Józefa Gizy oraz okoliczności powstania współtworzonej przez niego organizacji niepodległościowej „Wolność” stały się tematem jednego z filmów dokumentalnych z serii „Pierwsi Niepodlegli”, zrealizowanej przed kilkoma laty przez Piotra Dziżę z Fundacji Pro Patria Demper. Pamięć o generale uczczono również w Tarnowie nadając w 2021 roku jego imię placówce Straży Granicznej.

A. Cichy / fot. archiwum IPN Kraków